Ο Νόμος 3374/2005 και η σύνδεση του με την αναγκαιότητα της αξιολόγησης

Αναστασία Παπαδοπούλου

Ειδική Επιστήμονας ΜΟ.ΔΙ.Π ΕΚΠΑ

Στη συζήτηση που γίνεται σήμερα για την εκπαίδευση,  ως πιο επίκαιρα και σημαντικά θέμα προτάσσονται ο εκπαιδευτικός σχεδιασμό και κυρίως, η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας της εκπαίδευσης σε όλες τις βαθμίδες  της, με σκοπό τη βελτίωσή της, αποτελεσματικότητάς της. Η βελτίωση αυτή συνδέεται άμεσα με την άνοδο του   ποιοτικού της  επιπέδου και αφορά σε όλους  τους συντελεστές του εκπαιδευτικού έργου από την εκπαιδευτική πολιτική  μέχρι  προγράμματα σπουδών, τα διδακτικά μέσα, τους διδάσκοντες και τους  διδασκόμενους.  Το ενδιαφέρον για τα ζητήματα αυτά ενισχύεται και από το κίνημα «απόδοσης λόγου» στην κοινωνία για τον τρόπο κατά τον οποίο αξιοποιούνται  οι επενδύσεις που γίνονται στην εκπαίδευση  και το αίτημα της συνεχούς ενημέρωσης των πολιτών για το παραγόμενο εκπαιδευτικό έργο.  Για το σκοπό αυτό έχουν εκπονηθεί  από ποικίλους φορείς  (ΟΟΣΑ, Ευρωπαϊκή Ένωση κ.ά.)  αλλά και από εθνικά επιστημονικά  κέντρα δείκτες ποιότητας  του εκπαιδευτικού έργου  και διεξάγονται  σε πολλαπλά επίπεδα πολλές μελέτες και έρευνες  με αντικείμενο την αξιολόγηση της εκπαίδευσης  και την αναζήτηση  τρόπων ποιοτικής της αναβάθμισης

     Η τάση αυτή είναι ιδιαίτερα έντονη και στο πλαίσιο της  Ευρωπαϊκής  Ένωσης .. Στη Συνθήκη του Μάαστριχτ, που υπεγράφη στις 7 Φεβρουαρίου 1992, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα διαμόρφωσε επίσημα το νομικό πλαίσιο στήριξης της παρέμβασης αυτής σε όλο το φάσμα των εκπαιδευτικών βαθμίδων των εθνικών συστημάτων εκπαίδευσης[1]. Στο άρθρο 126 αναφέρεται ότι: «Η Κοινότητα συμβάλλει στην ανάπτυξη παιδείας υψηλού επιπέδου, ενθαρρύνοντας τη συνεργασία μεταξύ κρατών μελών και, αν αυτό απαιτείται, υποστηρίζοντας και συμπληρώνοντας τη δράση τους, σεβόμενη ταυτόχρονα πλήρως την αρμοδιότητα των κρατών μελών για το περιεχόμενο της διδασκαλίας και την οργάνωση του εκπαιδευτικού συστήματος καθώς και την πολιτιστική και γλωσσική τους πολυμορφία[2]». Το αίτημα  αυτό συνεχώς  ενισχύεται .

 Αλλά και στη χώρα  μας, πολλοί  αρμόδιοι για θέματα εκπαίδευσης, αρκετοί ακαδημαϊκοί, αλλά και πολλοί ειδικοί επιστήμονες  υπογραμμίζουν συνεχώς την ανάγκη αξιολόγησης  της  ελληνικής εκπαίδευσης  και  εισηγούνται διάφορους τρόπους εφαρμογής της. Ορισμένοι μάλιστα, τη θεωρούν ως προϋπόθεση για την εναρμόνισή της με την ευρωπαϊκή πραγματικότητα. Ο Κασσωτάκης, τονίζει την ανάγκη για «σύγκλιση» της ελληνικής εκπαίδευσης προς τα ευρωπαϊκά πρότυπα των υπόλοιπων χωρών της Ενωμένης Ευρώπης και θεωρεί ότι το αίτημα για την ποιοτική της αναβάθμιση αποτελεί αναγκαίο όρο για να μπορεί το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα να παράγει «παιδεία ανθεκτική στις ογκούμενες αλλοτριωτικές επεμβάσεις και να ασκήσει πολιτιστική επιρροή[3]».

     Το αίτημα της ποιοτικής αναβάθμισης μέσω της συστηματικής και συνεχούς αξιολόγησης τίθεται στη χώρα μας με ιδιαίτερη έμφαση τα τελευταία χρόνια και για τα τριτοβάθμια εκπαιδευτικά ιδρύματα. Στόχος της προσπάθειάς αυτής είναι η διασφάλιση ποιότητας των σπουδών που παρέχουν τα Ελληνικά Πανεπιστήμια και Τ.Ε.Ι. και η καθιέρωση μιας ενιαίας προσέγγισης, σε πανελλαδικό επίπεδο, για την καταγραφή  και τη συστηματική αποτίμηση του έργου των  επιμέρους ακαδημαϊκών μονάδων (Τμημάτων ή Σχολών), σε πρώτη φάση και, κατόπιν, των Ιδρυμάτων στα οποία ανήκουν.  Με τον τρόπο αυτό θα υπάρξει η δυνατότητα ενίσχυσης των διαφόρων Τμημάτων, των Σχολών στις οποίες ανήκουν και των ίδιων των Ανώτατων Ιδρυμάτων και θα καταστεί δυνατή η παροχή της κατάλληλης βοήθειας στην επίτευξη της αποστολής τους, στο πλαίσιο της ιδιαίτερη φυσιογνωμίας του καθενός.

     Οι πρώτες προσπάθειες για τη διαμόρφωση του αναγκαίου νομικού πλαισίου για τη διασφάλιση της ποιότητας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση στην Ελλάδα ξεκίνησαν πριν από 15 περίπου χρόνια. Αξίζει να σημειώσουμε ότι, ενώ οι προσπάθειες αυτές ξεκίνησαν σε κεντρικό επίπεδο, παράλληλα  πολλές Ακαδημαϊκές Μονάδες είτε σε επίπεδο Τμημάτων είτε σε επίπεδο Ιδρυμάτων εφάρμοσαν αυτοτελώς διαδικασίες αξιολόγησής τους.  Σε ορισμένες περιπτώσεις νέων Ακαδημαϊκών Μονάδων που ιδρύθηκαν με κοινοτικές επιχορηγήσεις μέσω κοινοτικών προγραμμάτων όπως το ΕΠΕΑΕΚ, η αξιολόγηση ήταν νομική υποχρέωση προς την Ευρωπαϊκή Ένωση για την επιχορήγησή τους.

   Τα πράγματα έγιναν πιο συγκεκριμένα με την ψήφιση του νόμου 3374/05 με τον οποίο καθιερώθηκε το σύστημα διασφάλισης  της ποιότητας στην ανώτατη εκπαίδευση.  Αξίζει να αναφερθεί ότι μέχρι την ψήφιση του νόμου 3374/05 η Ελλάδα ήταν η μοναδική χώρα η οποία δεν διέθετε θεσμικό πλαίσιο για τη διασφάλιση της ποιότητας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. 

Τι ακριβώς προβλέπει αυτός ο νόμος;  Κατ’ αρχάς προβλέπει τη θεσμοθέτηση διαδικασιών διαρκούς αξιολόγησης των πανεπιστημιακών μονάδων.  Αυτό σημαίνει ότι  η διαδικασία αξιολόγησης δεν θα είναι κάτι το οποίο θα διενεργηθεί μία μόνο φορά και μετά θα σταματήσει. Θα πραγματοποιείται σε τακτά χρονικά διαστήματα κατά τα επόμενα χρόνια.

Η δεύτερη πρόβλεψη του νόμου 3374/05 που είναι επίσης πολύ σημαντική. Αφορά την  υποχρέωση κάθε Τμήματος να δημοσιοποιεί τις απογραφικές του εκθέσεις, καθώς και τις εκθέσεις εσωτερικής αξιολόγησης και  εξωτερικής αξιολόγησής του. Έτσι, οποιοσδήποτε θα μπορεί να έχει πρόσβαση τόσο στις εκθέσεις αυτοαξιολόγησης όσο και στις εκθέσεις εξωτερικής αξιολόγησης των Ακαδημαϊκών Μονάδων και των Τριτοβάθμιων Ιδρυμάτων στις οποίες θα αναφερθώ διεξοδικώς παρακάτω.

Το τρίτο στοιχείο που προσδιορίζεται από τον νόμο αυτό είναι ο ορισμός αναλυτικών κριτηρίων και δεικτών που θα χρησιμοποιηθούν στη διαδικασία διασφάλισης ποιότητας, καθώς και η συγκεκριμενοποίηση των οργάνων που είναι υπεύθυνα για αυτήν.  Η δραστηριότητα των οργάνων αυτών σε επίπεδο Ακαδημαϊκής Μονάδας καλύπτει τρία επίπεδα: α) Σε επίπεδο τμήματος υπάρχει η ομάδα Εσωτερικής Αξιολόγησης (ΟΜ.Ε.Α.). Δηλαδή, το κάθε τμήμα θα πρέπει να συστήσει μια ομάδα από μέλη ΔΕΠ, η οποία θα έχει την ευθύνη της εσωτερικής του αξιολόγησης, β) Σε επίπεδο Ιδρύματος υπάρχει η Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας (ΜΟ.ΔΙ.Π.) και γ) σε εθνικό επίπεδο λειτουργεί η δεκαπενταμελής Αρχή Διασφάλισης Ποιότητας (Α.ΔΙ.Π. ) η οποία, μάλιστα ορίζεται ρητά ως ανεξάρτητη διοικητική αρχή.  Σε όλα αυτά τα όργανα προβλέπεται συμμετοχή εκπροσώπων των φοιτητών και των σπουδαστών.  Πρέπει, όμως, να σημειωθεί ότι η ΕΦΕΕ και η ΕΣΕΕ δεν έχουν ακόμη ορίσει εκπροσώπους τους στην ΑΔΙΠ.

  1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ          

Ο νόμος 3374/05 προβλέπει δύο στάδια αξιολόγησης:  το πρώτο στάδιο είναι αυτό της εσωτερικής αξιολόγησης (ή αυτοαξιολόγησης), και το δεύτερο στάδιο είναι αυτό της εξωτερικής αξιολόγησης, η οποία πραγματοποιείται από ειδική ομάδα ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων και πιστοποιεί, σύμφωνα με τους δείκτες ποιότητας που αναφέρονται παρακάτω, την ποιότητα του αξιολογούμενου φορέα ή διαπιστώνει αδυναμίες του, προτείνοντας ταυτόχρονα τρόπους βελτίωσης και διόρθωσης αυτών των αδυναμιών..

Τα κριτήρια και οι δείκτες ποιότητας που προβλέπει ο νόμος (βλ, ιστοσελίδα ΑΔΙΠ) μπορούν να ομαδοποιηθούν σε τέσσερις επιμέρους κατηγορίες, οι οποίες καλύπτουν αντίστοιχες περιοχές: (α) Ποιότητα των προγραμμάτων σπουδών, (β) Ποιότητα του διδακτικού έργου, (γ) Ποιότητα του ερευνητικού έργου, και, (δ) Ποιότητα των λοιπών παρεχομένων υπηρεσιών

Ο ρόλος της ΜΟΔΙΠ είναι πολυσχιδής. Λειτουργεί παραινετικά, συμβουλευτικά και κυρίως ανατροφοδοτικά ως προς τη συγκέντρωση των στοιχείων από τα Τμήματα αλλά και την επίλυση αποριών και ως προς τη διαδικασία και ως προς τα ουσιώδη. Τα προβλήματα που καλείται να αντιμετωπίσει είναι αρκετά και σχετίζονται τόσο με την έλλειψη κουλτούρας ως προς την αξιολόγηση και τη διασφάλιση ποιότητας όσο και με την αδράνεια που παρατηρείται σε μερικά τριτοβάθμια ιδρύμτα αλλά και με την ανασφάλεια μπροστά στο νέο το οποίο για κάποιους θεωρείται «αναγκαίο κακό».

 Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας εσωτερικής αξιολόγησης ακολουθεί η διαδικασία εξωτερικής αξιολόγησης η οποία επαναλαμβάνεται περιοδικά. Η εξωτερική αξιολόγηση υλοποιείται από μια πενταμελή ομάδα εμπειρογνωμόνων οι οποίοι είναι συναφείς με το αντικείμενο του κάθε τμήματος. Τέσσερα από τα πέντε μέλη θα είναι από το μητρώο της ΑΔΙΠ και το πέμπτο μέλος θα είναι προτεινόμενο από το προς αξιολόγηση Τμήμα.

Οι δραστηριότητες της Επιτροπής Εξωτερικών Εμπειρογνωμόνων περιλαμβάνουν επιτόπια διερευνητική επίσκεψη στην υπό αξιολόγηση Ακαδημαϊκή Μονάδα, επαφές, συζητήσεις και ανταλλαγή απόψεων με μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας.  Κατόπιν, και αφού συμβουλευτεί και άλλες πηγές, η Επιτροπή Εξωτερικής Αξιολόγησης συντάσσει Έκθεση Εξωτερικής Αξιολόγησης, η οποία δημοσιοποιείται μέσω της Α.ΔΙ.Π. 

  1. ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

      Η αποσαφήνιση των εννοιών αλλά και η αυτοματοποίηση των διαδικασιών θα δημιουργήσει τις συνθήκες εκείνες οι οποίες θα εμπνέουν εμπιστοσύνη στα τμήματα και θα υπάρχουν όσο το δυνατό  λιγότερες εντάσεις και κλίμα καχυποψίας.  Δύσκολα θα πετύχει η αξιολόγηση σε συνθήκες «εμφύλιας διαμάχης»

Για αυτό το λόγο η ΜΟΔΙΠ προσπαθεί, μέσω των διημερίδων αλλά και μέσω των συναντήσεων των μελών της με τις ΟΜΕΑ, να διασφαλίσει τις συνθήκες γόνιμου διαλόγου και ανταλλαγής προτάσεων και ιδεών για την όσο το δυνατό  ταχύτερη και αποτελεσματικότερη  αξιολογική διαδικασία.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

 

1.  Καζαμίας ,Μ., Κασσωτάκης, Μ. (1995), «Εκπαιδευτικό Μανιφέστο», Στο : Καζαμίας ,Μ., Κασσωτάκης ((Επιμ.). «Ελληνική Εκπαίδευση: Προοπτικές ανασυγκρότησης και Εκσυγχρονισμού»,., Αθήνα: Σείριος.

 

2. Κασσωτάκης, Μ.( Αξιολόγηση). Λήμμα στην Παιδαγωγική Ψυχολογική Eγκυκλοπαίδεια – Λεξικό, τόμος 2ος ‘, σσ. 615- 617.

 

3. Πασιάς, Γ. (1995), «Κοινοτική πολιτική στην εκπαίδευση», Στο Καζαμίας ,Μ., Κασσωτάκης ((Επιμ.). «Ελληνική Εκπαίδευση: Προοπτικές ανασυγκρότησης και Εκσυγχρονισμού», Επιμέλεια., Αθήνα: Σείριος.

 

4. http://eur-lex.europa.eu/el/treaties/dat/11992M/htm/11992M.html

5.Καρατζιά-Σταυλιώτη Ελένη,  Λαμπρόπουλος Χάρης,  (2006), «Αξιολόγηση Αποτελεσματικότητα και Ποιότητα Στην Εκπαίδευση. Εκπαιδευτικός σχεδιασμός και οικονομία, Αθήνα: Gutenberg

6. Ρηγάτου Ντ. (2002). Κείμενα παιδείας: Περνάνε και τα Πανεπιστήμια εξετάσεις;

Διασφάλιση ποιότητας στο χώρο της Ανώτατης Εκπαίδευσης. Αθήνα: Ατραπός


[1] Πασιάς, Γ. (1995), «Κοινοτική πολιτική στην εκπαίδευση», Στο «Ελληνική Εκπαίδευση: Προοπτικές ανασυγκρότησης και Εκσυγχρονισμού», Επιμέλεια Καζαμίας Α., Κασσωτάκης Μ., Αθήνα: Σείριος, σελ. 641

[3] Καζαμίας ,Μ.,Κασσωτάκης, Μ., (1995), «Εκπαιδευτικό Μανιφέστο», Στο «Ελληνική Εκπαίδευση: Προοπτικές ανασυγκρότησης και Εκσυγχρονισμού», Επιμέλεια Καζαμίας Α., Κασσωτάκης Μ., Αθήνα: Σείριος, σελ. 22

Advertisements
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: